Warszawska Strefa Czystego Transportu od początku wzbudzała ogromne emocje. Gdy 1 lipca 2024 roku jako pierwsza tego typu strefa w Polsce zaczęła obowiązywać w stolicy, jedni widzieli w niej szansę na poprawę jakości powietrza i zdrowia mieszkańców, inni obawiali się utrudnień dla kierowców oraz ograniczenia swobody poruszania się samochodem.

Projekt od początku zakładał stopniowe wprowadzanie zmian. W pierwszym etapie ograniczenia objęły jedynie najstarsze i najbardziej emisyjne pojazdy, pozostawiając jednocześnie liczne wyjątki dla mieszkańców Warszawy, seniorów czy osób z niepełnosprawnościami. Dzięki temu miasto chciało uniknąć gwałtownych zmian, jednocześnie rozpoczynając proces ograniczania emisji spalin w najbardziej zatłoczonych częściach stolicy.

Dziś, po dwóch latach obowiązywania przepisów, pojawiły się pierwsze dane, które pozwalają ocenić, czy Strefa Czystego Transportu rzeczywiście zaczyna przynosić zakładane efekty.

📉 Dwutlenek azotu spada szybciej w obrębie strefy

Najnowsze dane Biura Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej m.st. Warszawy, przytoczone przez SmogLab, wskazują na wyraźną poprawę jakości powietrza w miejscach objętych ograniczeniami. Średnioroczne stężenie dwutlenku azotu (NO₂) na stacjach pomiarowych znajdujących się w obrębie Strefy Czystego Transportu spadło średnio o 18% w latach 2023–2025. Dla porównania, na stacjach zlokalizowanych poza obszarem SCT spadek wyniósł około 5%. Największą poprawę odnotowano między innymi przy al. Solidarności oraz ul. Grochowskiej, czyli w miejscach od lat należących do najbardziej obciążonych ruchem samochodowym.

To właśnie dwutlenek azotu jest jednym z najważniejszych wskaźników jakości powietrza w miastach, ponieważ pochodzi głównie z silników spalinowych, zwłaszcza wysokoprężnych. Z tego powodu jego poziom jest jednym z podstawowych parametrów wykorzystywanych do oceny skuteczności Stref Czystego Transportu na całym świecie.

🔬 Eksperci studzą emocje. To jeszcze nie ostateczny dowód

Choć wyniki wyglądają bardzo obiecująco, sami autorzy analiz podkreślają, że nie można przypisać całej poprawy wyłącznie funkcjonowaniu SCT. Na poziom zanieczyszczeń wpływa bowiem wiele innych czynników. Znaczenie mają między innymi warunki pogodowe, zmieniające się natężenie ruchu, coraz większa liczba nowych samochodów spełniających wyższe normy emisji spalin, rozwój komunikacji miejskiej, elektryfikacja autobusów czy kolejne inwestycje drogowe.

Podobne stanowisko prezentuje Nina Bąk z Clean Cities Polska, która uważa obecne wyniki za bardzo dobry sygnał, jednak zaznacza, że dopiero kolejne lata pozwolą jednoznacznie ocenić rzeczywisty wpływ strefy na jakość powietrza. Równie ostrożny pozostaje Polski Alarm Smogowy. Organizacja zwraca uwagę, że Warszawa nadal posiada stosunkowo niewielką liczbę stacji monitorujących stężenie NO₂. Gęstsza sieć pomiarowa pozwoliłaby znacznie dokładniej określić skalę zmian zachodzących w poszczególnych częściach miasta.

❤️ Dlaczego NO₂ jest tak ważny dla naszego zdrowia?

Dwutlenek azotu należy do najlepiej poznanych zanieczyszczeń pochodzących z transportu drogowego. Powstaje przede wszystkim podczas spalania benzyny i oleju napędowego, dlatego jego najwyższe stężenia odnotowuje się zwykle przy ruchliwych ulicach oraz skrzyżowaniach.

Badania prowadzone na całym świecie wskazują, że długotrwała ekspozycja na NO₂ zwiększa ryzyko rozwoju astmy u dzieci, przewlekłych chorób układu oddechowego oraz schorzeń sercowo-naczyniowych. Naukowcy wiążą również wysokie stężenia tego gazu z większym ryzykiem udarów, przedwczesnych zgonów oraz pogorszenia funkcji poznawczych u osób starszych.

Profesor Mariusz Panczyk z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, cytowany przez SmogLab, podkreśla, że jeśli obserwowane różnice pomiędzy obszarem objętym SCT i pozostałą częścią miasta utrzymają się również w kolejnych latach, będzie to oznaczało realne ograniczenie narażenia mieszkańców na zanieczyszczenia generowane przez transport drogowy.

🌍 Warszawa podąża śladem innych europejskich miast

Strefy Czystego Transportu od wielu lat funkcjonują już w największych europejskich metropoliach. Jednym z najczęściej przywoływanych przykładów pozostaje Londyn, gdzie ograniczenia dla najbardziej emisyjnych pojazdów były stopniowo rozszerzane wraz z rozwojem całego systemu.

Brytyjskie analizy wykazały nie tylko wyraźny spadek poziomu dwutlenku azotu, ale również poprawę wskaźników zdrowotnych mieszkańców. Odnotowano między innymi mniejszą liczbę hospitalizacji związanych z chorobami układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.

Eksperci zaznaczają jednak, że doświadczeń Londynu nie można bezpośrednio przenosić na Warszawę. Każde miasto posiada inną strukturę ruchu, inną flotę samochodów oraz odmienne warunki urbanistyczne. Jedno pozostaje jednak wspólne – efekty takich działań najczęściej stają się widoczne dopiero po kilku latach.

🚦 Sama strefa nie rozwiąże wszystkich problemów

Specjaliści zgodnie podkreślają, że Strefa Czystego Transportu nie jest uniwersalnym rozwiązaniem problemu zanieczyszczeń komunikacyjnych. Realną poprawę jakości powietrza przynosi dopiero połączenie wielu działań. Kluczowe znaczenie mają inwestycje w transport publiczny, rozwój infrastruktury rowerowej, wymiana autobusów na elektryczne, tworzenie nowych terenów zielonych, uspokajanie ruchu samochodowego oraz odpowiednia polityka parkingowa.

To właśnie kompleksowe podejście pozwala osiągać trwałe efekty obserwowane dziś w wielu europejskich miastach.

📝 Pierwsze liczby zamiast domysłów

Warszawska Strefa Czystego Transportu nadal pozostaje jednym z najbardziej dyskutowanych projektów dotyczących transportu w Polsce. Jedni wskazują na korzyści zdrowotne i środowiskowe, inni zwracają uwagę na koszty ponoszone przez kierowców oraz ograniczenia związane z użytkowaniem starszych samochodów.

Pierwsze wyniki pomiarów nie kończą tej debaty, ale dostarczają konkretnych danych zamiast przypuszczeń. Obecnie wiadomo już, że poziom dwutlenku azotu w centrum Warszawy spada szybciej niż poza obszarem objętym ograniczeniami. Czy jest to wyłącznie zasługa SCT? Na odpowiedź trzeba będzie jeszcze poczekać, ponieważ potrzebne są kolejne lata obserwacji oraz bardziej rozbudowana sieć pomiarowa.

Jedno wydaje się jednak pewne – dyskusja o Strefach Czystego Transportu coraz częściej opiera się na rzeczywistych wynikach badań, a nie wyłącznie na prognozach i przypuszczeniach.